“مرگ جاهلی” یعنی چه؟

سردبیر

“مرگ جاهلی” معنای عام و خاص دارد:

معنای عام:

واژۀ “جهل” در عربی، هم در مقابل “عقل و خرد” قرار دارد و هم در مقابل “علم – دانش و آگاهی”؛ پس، “مرگ جاهلی” یعنی: «یک عمر بی تفکر و تعقل زیستن – یک عمر علم نیاموختن، و در همین حال از دنیا رفتن»!

در معنای عام دیگر، “عصر جاهلیت” به دوران پیش از اسلام اطلاق می‌گردد، پس “مرگ جاهلی”، یعنی غیر مسلمان از دنیا رفتن.

معنای خاص:

در معنای خاص، “مرگ جاهلی”، از فرمایش پیامبر اکرم صلوات الله علیه و آله، دربارۀ اهمیت «امام شناسی» اخذ شده است که فرمودند:

«مَنْ ماتَ وَ لَمْ يَعْرِفْ إمامَ زَمانِهِ مَاتَ مِيتَةً جَاهِلِيَّة» (بحارالانوار، ج 72، ص 135)

  • هر کس بميرد و امام زمانش را نشناخته باشد، به مرگ جاهلىت مرده است.

●- حضرت امام صادق علیه السلام، این جاهلیت را «جاهلیت کفر، نفاق و گمراهی» بیان نموده‌اند:

«قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مَنْ مَاتَ لَا يَعْرِفُ إِمَامَهُ مَاتَ مِيتَةً جَاهِلِيَّةً قَالَ نَعَمْ قُلْتُ جَاهِلِيَّةً جَهْلَاءَ أَوْ جَاهِلِيَّةً لَا يَعْرِفُ إِمَامَهُ قَالَ جَاهِلِيَّةَ كُفْرٍ وَ نِفَاقٍ وَ ضَلَالٍ» (اصول کافی، ج1، کتاب الحجّة)

  • حارث بن مغيره گويد: به امام صادق گفتم رسول خدا (ص) فرموده: هر كه امام خود را نشناخته بميرد به مردن جاهليت مرده؟ فرمود: آرى، گفتم: جاهليت محض و لادينى يا جاهليت نسبت به شناختن امام خود؟ فرمود: جاهليت كفر و نفاق و گمراهى.

عین این حدیث و نیز به مضامین دیگر، در کتب بسیار معتبر حدیثیِ اهل سنت نیز نقل شده است، مانند:

«من مات لیلة و لیس فی عنقه بیعة امام فقد مات میتة جاهلیة» – « «من مات و لیس علیه امام جماعة فان موتته موتة جاهلیة» و … . (تفتازاني، شرح مقاصد في علم الکلام، ج 2 ، ص 275 – صحيح مسلم . ج 6 ، ص 22 ، ح 4686 و …)

توضیح:

همانگونه که انسانِ بی‌پرستش و بی‌دین وجود ندارد و هر کسی یا خدای حقیقی را می‌پرستد و به دین او می‌گرود، یا خدایان باطل را می‌پرستد و به ادیان ساختگی می‌گرود؛ هیچ کسی هم در این عالَم، “بی‌امام” نبوده، نیست و نخواهد بود؛ حال یا “امام بر حق و منصوب خداوند متعال” را تبعیت می‌کند و یا “امامان باطل” را الگو، رهبر و پیشوای خود قرار می‌دهد.

بنابراین، اگر کسی امام بر حق و الهی را نشناسد، حتماً از امام باطل پیروی می‌کند و این انتخاب از روی “جهل = بی‌خردی و نادانی” او به حقایق می‌باشد و اگر کسی در این حال بمیرد، به “مرگ جاهلیت” مرده است.

پاسخ